Textiele zonbescherming: wat de UPF 50-waarde van UV-beschermende kleding echt betekent

Je komt terug van een dag in de bergen met een zonnebrand op je armen, terwijl je een T-shirt met lange mouwen droeg. Het is geen kwestie van pech: een klassiek wit katoenen T-shirt heeft een UPF van 5 tot 8, wat betekent dat 80 tot 87% van de ultraviolette stralen door de stof worden geblokkeerd, en dat 13 tot 20% de huid blijft bereiken.

De UPF-index is wat het verschil maakt tussen een kledingstuk dat bedekt en een kledingstuk dat beschermt.

Iedereen kent de SPF van zonnebrandcrèmes. De UPF, Ultraviolet Protection Factor, is het equivalent voor textiel, maar beide meten niet precies hetzelfde.

De SPF beoordeelt alleen de bescherming tegen UVB, de stralen die verantwoordelijk zijn voor zonnebrand. De UPF meet het vermogen van een stof om het volledige UV-spectrum, UVA en UVB samen, te blokkeren. UVA dringen dieper in de huid door, veroorzaken voortijdige veroudering en dragen bij aan de ontwikkeling van huidkanker zonder directe zonnebrand te veroorzaken: deze worden niet door SPF gedekt.

De anti-UV kledingstukken met UPF 50+ certificaat laten minder dan 2% van de UV-stralen door, wat een bescherming gelijk aan een totale zonnebrandcrème betekent. De vermelding UPF 50+ komt overeen met de maximale classificatie van de Europese norm EN 13758-1. Onder de 40 mag een kledingstuk wettelijk niet als "UV-bescherming" worden gelabeld in Europa.

Een UV-straling die een textiel raakt, kan drie bestemmingen hebben: worden gereflecteerd door het oppervlak van de stof, worden geabsorbeerd door de vezels, of worden verstrooid in alle richtingen. Wat doordringt en de huid bereikt, is wat niet is gereflecteerd, geabsorbeerd of verstrooid.

Vijf parameters bepalen de beschermingscapaciteit van een stof. 

• De aard van de vezel: sommige materialen absorberen van nature UV, terwijl andere het vrij doorlaten. 
• De dichtheid van het breisel: hoe minder ruimte er tussen de draden is, hoe minder UV er door kan. 
• De kleur speelt ook een echte rol: donkere en verzadigde tinten absorberen meer. 
• De behandelingen die eventueel aan het oppervlak zijn aangebracht of in de vezel zijn geïntegreerd, kunnen de bescherming versterken. 
• En tenslotte de staat van het kledingstuk: een versleten, uitgerekt of natte stof laat aanzienlijk meer UV door dan een nieuw exemplaar.

Daarom kunnen twee kledingstukken die er vergelijkbaar uitzien, radicaal verschillende prestaties hebben. De bescherming van anti-UV-kleding is niet zichtbaar, maar meetbaar.

Er zijn vier grote technieken om een UPF 50-niveau te bereiken. Ze zijn niet gelijkwaardig, noch in duurzaamheid van de bescherming, noch in comfort, noch in producteisen.

Dit is de meest mechanische en betrouwbare methode. De ruimte tussen de steken wordt verkleind zodat UV fysiek minder doorgang heeft. De bescherming is structureel: ze wast niet weg, neemt niet af door gebruik, en is niet afhankelijk van enige chemische behandeling. De compromis is reëel: een te dicht geweven stof wordt zwaar en slecht ademend. De kunst is om de dichtheid zo af te stemmen dat UV wordt geblokkeerd zonder het kledingstuk in een sauna te veranderen.

Niet alle vezels gedragen zich hetzelfde ten opzichte van UV. Polyester absorbeert van nature een deel van de straling dankzij zijn chemische bindingen: een kwaliteitsjersey van polyester begint vaak rond een UPF van 15 tot 30 vóór enige behandeling. Polyamide beschermt goed, maar minder effectief. Katoen, zuivere wol en cellulosevezels (viscose) laten veel meer UV door bij een gelijke structuur. Beginnen met een van nature beschermende vezel is een solide basis waarop de maagdichtheid het overige kan doen.

Sommige fabrikanten voegen UV-absorberende stoffen direct toe aan het materiaal tijdens het extruderen van het garen, vaak titaniumdioxide of zinkoxide in de vorm van minerale micropartikels. De bescherming is geïntegreerd in de vezel zelf: deze gaat niet weg bij het wassen.

Deze techniek vereist een verfijnde industriële beheersing en spinpartners die de consistentie van de prestaties van partij tot partij kunnen garanderen. 

Ze roept echter gezondheids- en milieukwesties op: de nanodeeltjes TiO2 en ZnO krijgen steeds meer aandacht van Europese gezondheidsinstanties vanwege hun potentiële toxiciteit bij inademing tijdens de productie, en hun gedrag in afvalwater na het wassen is nog slecht gedocumenteerd. Dit is een van de redenen waarom Lagoped heeft gekozen voor een puur structurele bescherming, zonder chemische additieven in de vezel.

Dit is de eenvoudigste oplossing om toe te passen, maar ook de minst duurzame. De stof wordt behandeld met UV-absorberende moleculen die op het oppervlak worden aangebracht. Een UPF 50 die bij de fabriek wordt aangegeven kan dalen tot UPF 20 na 20 tot 40 wasbeurten. Voor een outdoor kledingstuk dat zweet, wordt uitgespoeld en vaak wordt gewassen, is dit een belangrijke beperking om rekening mee te houden.

De Europese norm is verdeeld in twee delen met duidelijk verschillende rollen.

De Deel 1 (EN 13758-1) specificeert de meetmethode in het laboratorium op de stof: het weefsel wordt blootgesteld aan een referentie zonnespectrum op een spectrofotometer, in droge toestand, vervolgens uitgerekt tot +10% en nat, om de werkelijke gebruiksomstandigheden te simuleren. Dit deel levert de UPF-waarde van een materiaal.

De Deel 2 (EN 13758-2) regelt wat er op het label van het afgewerkte kledingstuk mag worden vermeld. Om UV-bescherming te claimen, moet de gemeten UPF minstens 40 zijn. Vanaf deze drempel mag "UPF 40+" worden vermeld; boven de 50, "UPF 50+". De norm stelt ook eisen aan de lichaamsbedekking: de beschermde zones moeten voldoende bedekt zijn om de vermelding legitiem te maken.

De materialen van Lagoped zijn getest volgens de norm EN 13758-1:2001+A1:2006 door het laboratorium CITEVE, een geaccrediteerde instantie in Portugal. Dit punt is belangrijk om te begrijpen: het is het materiaal dat volgens de norm gecertificeerd is, niet het kledingstuk als geheel. De delen die niet bedekt zijn door het gecertificeerde weefsel bieden geen enkele bescherming.

Bij Lagoped is de aanpak consistent met de rest van de methode: geen oppervlaktebehandeling die na verloop van tijd en wasbeurten afneemt. De UPF 50+ gecertificeerde materialen van de lijn combineren twee blijvende factoren: een gerecycled polyester dat van nature UV absorbeert, verwerkt met een voldoende hoge maagdichtheid om straling te blokkeren terwijl het ademend en licht blijft tijdens inspanning.

Lagoped heeft een lijn kleding ontwikkeld die gemaakt is van UPF50+ gecertificeerde materialen. Alle kleding wordt in Europa vervaardigd, van gerecyclede materialen, met een garantie van 5 jaar en een reparatiegarantie.

Een precisering die vanzelfsprekend lijkt maar essentieel blijft: alleen de zones die door gecertificeerde materialen worden bedekt, zijn beschermd.

De bescherming kan minder effectief zijn als de kleding sterk versleten, nat of te veel uitgerekt is. Op de niet-bedekte delen, zoals gezicht, handen en blootgestelde nek, blijft zonnebrandcrème onmisbaar.

De vraag is niet om te kiezen tussen de twee, maar om te begrijpen wat elk beter doet.

De belangrijkste beperking van zonnebrandcrème is de afhankelijkheid van het aanbrengen. Officiële aanbevelingen adviseren een heraanbrenging om de twee uur, vaker na hevig zweten, wrijving van een rugzak of zwemmen. In de praktijk brengen de meeste gebruikers twee tot vier keer minder crème aan dan de hoeveelheid die nodig is om de aangegeven SPF te bereiken. Een UPF 50+ kledingstuk verliest gedurende de dag zijn bescherming niet: het beschermt net zo goed om 9 uur als om 16 uur, zonder tussenkomst.

Bedekking van het lichaam is een ander concreet voordeel. Een t-shirt met lange mouwen of een technische broek bedekt in één keer de schouders, armen, borst, rug en benen, gebieden die moeilijk goed in te smeren zijn met crème. Het resultaat: men schat dat goede technische kleding 60 tot 70% zonnebrandcrème bespaart tijdens een uitstap.

Er is ook een milieudimensie die niet genegeerd mag worden. Sommige chemische UV-filters in zonnebrandcrèmes, zoals oxybenzone en octinoxaat, staan bekend om hun toxiciteit voor waterdieren. Verschillende bestemmingen (Hawaï, Palau, een deel van Mexico) hebben het gebruik ervan verboden om mariene ecosystemen te beschermen. Voor wie in de bergen, rivier of op het water actief is, is elk grammetje crème dat niet op de met textiel bedekte zones wordt aangebracht, een gram dat niet in een beek of meer terechtkomt.

Om dieper in te gaan op het onderwerp bescherming op hoogte, waar de UV-straling met ongeveer 27% toeneemt op 2.000 meter en met meer dan 40% op 3.000 meter, leest u ons artikel over UV-bescherming bij wandelen en in de bergen.